اگر ورژن 2021 آفیس را نصب کرده باشید، جتما با توابع UNIQE و FILTER آشنا شده‌اید(اگر هم نشده‌اید، مهم نیست هم‌اکنون در حال آشنا شدن هستید)، این دو تابع قدرتمند و توانای آفیس بسیار کاربردی و مفید هستند، جلوگیری از تکرار داده، جمع‌آوری داده‌هایی که یک صفت مشترک دارند و ...، اما اگر این نسخه یا ورژن را نداشته باشید چه؟ محرومیت از این دو تابع در عمل کار را برایتان سخت می‌کند، شاید تا حدودی بتوانید با استفاده از توابع IF،  LOOKUP، INDEX و MATCH کار خود را راه اندازی کنید، اما تقریبا غیرممکن است مشابه UNIQE را با این توابع ساخت، در ادامه نخست به تعریف و کاربرد این توابع خواهم پرداخت و پس از آن روش‌های مختلف برای تولید این توابع در ورژن های پایین‌تر آفیس را خواهم گفت.

تابع SUMPRODUCT مجموع حاصل‌ضرب‌های محدوده‌ها یا آرایه‌های متناظر را برمی‌گرداند. عملیات پیش‌فرض این تابع، ضرب است، اما امکان انجام عملیات‌های جمع، تفریق و تقسیم نیز وجود دارد.(تعریف از سایت ماکروسافت). وقتی برای نخستین بار این تعریف را می‌شنوید، ممکن است SUMPRODUCT به نظرتان یک فرمول بی‌فایده بیاید که فقط یک جمع ساده از حاصل‌ضرب‌ها را انجام می‌دهد. اما این تعریف حتی بخش کوچکی از قابلیت‌های واقعی تابع SUMPRODUCT در اکسل را نشان نمی‌دهد. در واقع، SUMPRODUCT یک تابع فوق‌العاده همه‌کاره با کاربردهای بسیار است. به دلیل توانایی منحصر به فرد آن، این تابع بسیار مفید و حتی ضروری است، به‌ویژه زمانی که قرار است داده‌ها را در دو یا چند محدوده مقایسه کنید یا محاسباتی با معیارهای چندگانه انجام دهید. مثال‌های زیر قدرت واقعی SUMPRODUCT را آشکار می‌کنند. در این آموزش با چندین مثال فرمولی مواجه خواهید شد که به مقایسه‌ی آرایه‌ها، جمع‌بندی و شمارش شرطی سلول‌ها با معیارهای چندگانه، محاسبه‌ی میانگین وزنی، جدول مالیاتی و محاسبه مالیات حقوق و موارد بیشتر می‌پردازند.

یکی از رایج‌ترین کارها در اکسل، جستجوی مقادیر در یک جدول بر اساس معیارهای خاص است. برای مثال، ممکن است بخواهید قیمت یک محصول، نام یک مشتری یا مقدار فروش برای یک ماه مشخص را پیدا کنید. برای این منظور در اکسل فرمول‌های فراوانی وجود دارد، از جمله توابع LOOKUP، HLOOKUP، VLOOKUP، INDEX و MATCH(همگی از اکسل 2003 به بعد ظاهر شدند) و ورژن‌ جدیدتر XLOOKUP (از 2021 به بعد ظاهر شد) بهترین توابع برای جستجو هستند، در گذشته(تا پیش از 2021)، کاربران اکسل برای این کار(جستجو) به تابع VLOOKUP تکیه می‌کردند. با این حال، VLOOKUP محدودیت‌های خاص خود را داشت(و دارد) که باعث شد علاقه‌مندان به اکسل راه‌حلی مقاوم‌تر با استفاده از ترکیب INDEX و MATCH ایجاد کنند(خود من همیشه از این ترکیب استفاده می‌کنم و به ندرت به سراغ VLOOKUP می‌روم). اکنون، با ظهور نسخه‌های جدیدتر، تابع XLOOKUP به عنوان جانشینی قدرتمندتر و همه‌کاره‌تر برای VLOOKUP معرفی شده است(برای استفاده از آن نیاز به نصب آفیس ورژن 2021و یا بالاتر دارید). در ادامه به ویژگی‌ها و ظرافت‌های این توابع بپردازم.

شاید برای شما هم پیش آمده باشد که بخواهید در یک نمودار میله‌ای مقایسه‌ای میزان افزایش و یا کاهش را نیز نمایش دهید، برای نمونه فرض کنید چندین بازاریاب دارید و مدیریت از شما می‌خواهد تا با مقایسه دو دوره(‌‌می‌تواند این دو دوره دو ماه متوالی باشد یا مدت مشابه)، پنج بازاریاب با بهترین عملکرد در فروش و پنج بازاریاب با بدترین عملکرد را در یک نمودار نمایش دهید. یافتن این افراد کار سختی نیست کافی‌ست که با تفاضل دو دوره(برای هر فرد) و مرتب سازی آنها به ترتیب از کمترین به بیشترین، افراد را بدست آورد, اما نمایش عملکرد در یک نمودار که قرار است مقایسه دو دوره باشد چگونه خواهد بود؟ به عکس ضمیمه این نوشته اگر دقت کنید، برای هر فرد دو میله داریم که هرکدام میزان فروش فرد را نشان می‌دهد، برای هر فرد نیز یک میله(با رنگ سبز یا قرمز) میزان تفاوت این دو دوره را نشان می‌دهد.

پیش از شروع لازم است تعریفی از ویژگی داشته‌باشیم، یک ویژگی، خاصیت و یا پراپرتی(Property) {در تمامی این مقاله ویژگی به معنی پراپرتی می‌باشد} یک مکانیزم انعطاف‌پذیر برای خواندن، نوشتن و یا محاسبه یک فیلد یا متغیر می‌باشد. ویژگی را به‌گونه‌ای می‌توان استفاده کرد که گویی یک متغیر عمومی است، یعنی مانند تعریف یک متغیرعمومی(Public) در یک کلاس عمل‌می‌کند. اما در متغیرعمومی امکان کنترل داده ورودی وجود ندارد، برای نمونه فرض کنید در کلاس شخص(Person) یک متغیرعمومی از نوع اعداد صحیح برای ورود اطلاعات قد افراد تعریف شده باشد، اما می‌دانیم قد افراد نمی‌تواند بیش از 250سانتیمتر باشد، ولی بدلیل تعریف عمومی آن، امکان کنترل قد برای جلوگیری از ورود اطلاعات نادرست نیست. اما اگر همین متغیر را به‌صورت یک ویژگی تعریف‌کنیم، امکان اعتبارسنجی(Validate) برای آن وجود دارد. در برنامه‌نویسی استاندارد(شاید استاندارد واژه مناسبی برای آن نباشد) وقتی می‌خواهید یک ویژگی تعریف‌کنید نخست یک متغیر خصوصی(Private variable) تعریف‌می‌کنید و با دستورهای Get و Set مقادیر ویژگی را تنظیم(Set) کرده و یا(Get) برمی‌گردانید(به این ویژگی‌ها CLR Property که مخفف Common Language Runtime Property است گفته‌می‌شود).

برای یک برنامه‌نویس بخصوص کسی که می‌خواهد برنامه‌ای برای مدیریت ارشد بنویسد، هیچ چیز مهمتراز نمایش داده‌ها با زیبایی هرچه‌بیشتر و قابلیت فهم بالاتر نیست. مدیریت ارشد همیشه انتظار دارد با یک نگاه تمامی اطلاعات مورد نیازش را بدست‌آورد. برای نمونه، اطلاعات فروش در استان‌ها را هم می‌توان با استفاده از یک جدول نمایش‌داد هم با استفاده از نقشه کشور. نمایش گرافیکی برروی نقشه به‌مراتب زیباتر و قابل فهم‌تر از یک جدول می‌باشد. برنامه‌نویسی هنر است اما از آن مهم‌تر نحوه نمایش و طراحی زیبا و کاربرپسند است. زمانی محیط کار در کامپیوتر سیستم عامل تکست‌بیس(TextBase) به‌نام DOS بود اما عدم زیبایی باعث تغییر محیط سیستم‌عامل به محیطی گرافیکی یعنی همین ویندوز شد که هم زیباست و هم کاربرپسند. در محیط برنامه‌نویسی WPF برای نمایش نیاز به اطلاعات موردنیاز برای دستور PATH داریم. اما از کجا چنین نقشه‌ای بیابیم که اطلاعات موردنیاز ما را داشته باشد. با یک جستجوی ساده متوجه‌می‌شوید که نقشه‌ها با فرمت svg همانی است که نیازداریم. اینگونه نقشه‌ها در اینترنت به فراوانی یافت می‌شود. فقط کافی‌است یک جستجوی ساده انجام‌دهید.

یکی از مشکلات بر سر راه زیباسازی یک گزارش استفاده از تصویر و نمایش آن می‌باشد. البته با وجود تکنولوژی‌های جدید در برنامه‌نویسی دیگر این‌کار مشکلی به‌ حساب نمی‌آید. فرض کنید که شما می‌خواهید یک گزارش کلیک‌ویو برای یک نرم‌افزار پرسنلی طراحی‌ کنید، نخستین قدم در زیباسازی آن، نمایش تصویر چهره پرسنل است چرا که کاربر گزارش شما فقط با دیدن تصویر حتی بدون دانستن نام شخص می‌تواند به خواسته خود برسد(بخصوص اگر این شخص مدیرعامل و یا مدیر بخش نیروی انسانی باشد و حافظه تصویری نیرومندی هم داشته باشد). در بیشتر مواقع تصاویر در یک فولدر و با فرمت تصویری مانند jpg و png و ... ذخیره می‌شوند، کلیک‌ویو قابلیت خواندن فایل را از درون یک فولدر را دارد،‌ کافیست ارتباطی میان نام فایل و اطلاعات آن شخص در فایل دیتابیس‌مان برقرار کنیم. مثلا یک فیلد که نام فایل تصویر درون آن قرار دارد را در جدول اطلاعات افراد نگهداری کنیم. در این‌جا هدف برقراری این ارتباط نیست بلکه خواندن فایل‌های تصاویر و نمایش آن‌ها در کلیک‌ویو می‌باشد.

گزارش جدول‌محوری یا همان Pivote Table یک گزارش نیرومند برای تحلیل داده‌ها است که امکان محاسبات گسترده را برای گروه‌ یا دسته‌های مختلف داده بوجود آورده است. بیشتر افرادی که به تحلیل داده‌ها، مشغول هستند از این ابزار معروف در صفحه‌گسترده‌ی(Spread Sheet) اکسل استفاده کرده و یا می‌کنند. بیل جلن(Bill Jelen) و مایک الکساندر(Mike Alexander) درکتاب خودشان به نام Pivote Table Data Crunching از پیتو سالاس(Pito Salas) به‌عنوان پدر جدول‌های‌محوری یاد می‌کنند. سالاس در حین کار بر روی مفهومی برای یک برنامه جدید که در نهایت به یک صفحه‌گسترده Lotus Improv منجر شد، متوجه‌شد که صفحات‌گسترده الگوهایی از داده‌ها دارند، و اگر ابزاری باشد که به کاربر کمک کند تا این الگوها را شناسایی کند، به ساخت سریع مدل‌داده پیشرفته کمک می‌کند(برداشت از ویکیپدیا).

بنیاد نمایش ویندوز(ترجمه Windows Presentation Foundation یا به اختصار WPF) یک سیستم پیشرفته نمایشی برای سیستم‌عامل ویندوز می‌باشد و چارچوبی است برای ایجاد برنامه‌های خیره‌کننده.  در انجمن دات‌نت یکی از محبوبترین‌ تکنولوژی‌ها در برنامه‌نویسی دسکتاپ می‌باشد. در این مقاله به صورت مختصر درباره این تکنولوژی صحبت خواهم‌کرد. لازم به ذکر است این مقاله گردآوری شده از منابع مختلف از جمله کتاب Pro WPF 4.5 in C# نوشته متیو‌مک‌دونالد، ویکیپدیا و کدپروجکت و ... می‌باشد.

درسال 2006 و با آمدن دات‌نت‌فریمورک 3.0 اولین ورژن از WPF جهت کار عرضه شد(اولین نسخه شد WPF3.0) که آوالون(Avalon) نیز نامیده‌می‌شد. استفاده از دایرکت‌ایکس، توانایی تعریف رابط کاربری با استفاده از زمل(XAML)، خواص وابسته(Dependency Property)، دیتابایندینگ(Data Binding) و استایل و تمپلیت جز قابلیت‌های اصلی WPF می‌باشد که در ادامه به جزء درباره آنها سخن‌گفته‌خواهدشد. به مدت حدود 15 سال فریم‌ورک(FrameWork) ویندوز دو رابط کاربری کاملا جدا از هم داشت که عبارتند از:

حتما میدانید که کلیک‌ویو قابلیت تعریف متغیر را دارد با استفاده از متغیرها میتوایند امکاناتی چون فعال یا غیرفعال کردن یک نمودار(Chart) یک متن(Text) و یا یک دکمه(Button) و ... انجام دهید و یا با استفاده از آن‌ها حتی فرمول محاسبه را به فراخور مسئله تغییر دهید. یکی از روش‌های تعریف متغیر استفاده از منوی تنظیمات(Setting) انتخاب گزینه بررسی اجمالی متغیر(Variable Overview) و یا با استفاده از دکمه‌های میانبر Ctrl+Alt+V پنجره متغیرها باز می‌شود و روش دیگر نوشتن و تعریف متغیر درون اسکریپت است. دو دستور Set و Let برای تعریف متغیر درون اسکریپت کلیک‌ویو مورداستفاده می‌باشد.