در مقاله ست‌اکسپرژن‌‌ها در کلیک‌ویو با مفهوم ست‌اکسپرژن و قانون‌های حاکم بر آن آشنا شده‌اید. در آن مقاله، دیدید که چگونه یک ست‌اکسپرژن با ساخت مجموعه‌ها و ترکیب آن‌ها با استفاده از عملگرهایی مانند اجتماع، اشتراک، تفاضل و تفاضل متقارن مجموعه‌ای جدید می‌سازد و با استفاده از این مجموعه تازه، نتایج یک تابع همانند جمع و یا میانگین را محاسبه‌می‌کند. از آنجایی که کلیک‌ویو همچون یک‌ دیتابیس(همانند SQL) عمل‌می‌کند، لذا اگر بخواهیم ست‌اکسپرژن‌ها را با دستورهای SQL مقایسه کنیم باید آن را با ترکیبی از دستورهای where، union، cross join و نظیر این‌ها مقایسه‌کنیم. هر ست‌اکسپرژن شامل چند بخش می‌باشد(این بخش‌ها عبارتند از ست‌مدی‌فایر، ست‌آیدنتی‌فایر و ست‌اوپریتور). هر ست‌مدی‌فایر تقریبا(توجه شود تقریبا) مشابه دستور where در SQL می‌باشد و ترکیب ست‌آیدنتی‌فایر با ست‌اوپریتور را می‌توان با union و cross join مقایسه کرد. اگر با دیتابیس کارکرده باشید یادگیری دستورهای ست‌اکسپرژن چندان سخت نخواهد بود. تمرین و حل مسئله بهترین روش یادگیری می‌باشد، لذا در این مقاله با یک مثال کاربردی به استفاده از ست‌اکسپرژن‌ها خواهیم‌پرداخت. 

کلیک‌ویو یک برنامه یا اپلیکیشن(Application) برپایه معماری سه‌لایه برای جمع‌آوری داده‌ها از منابع مختلف همانند دیتابیس‌هایی چون اوراکل و یا اس‌کیو‌ال، صفحه گسترده‌ها همانند اکسل‌ فایل، فایل‌های متنی و ... و ذخیره این داده‌ها درون یک فایل از نوع داده کلیک‌ویو می‌باشد، پس از جمع‌آوری و ذخیره داده‌ها، ساختار مدل داده‌ای تهیه‌می‌گردد و در نهایت کاربر می‌تواند از آن برای تهیه داشبورد مورد نظر استفاده‌نماید. کلیک‌ویو در برخورد با داده، آن‌ها را هم‌چون یک مجموعه می‌بیند، این بدین معنی است که هر جدول از داده‌ها درقالب یک یا چند مجموعه مدل‌سازی می‌گردد. با این روش تمامی عملیات‌های مرتبط با نظریه مجموعه‌ها همانند اشتراک، اجتماع، متمم و ... بر روی داده‌ها قابل انجام است. دستوراتی چون Aggr و یا عبارات مجموعه‌ای(Set Experssions) در کلیک‌ویو به داده همچون عضوی از یک مجموعه(منظور از مجموعه مفهوم ریاضی آن در نظریه مجموعه‌ها می‌باشد) نگاه می‌کنند. ست‌اکسپرژن برای تعریف و مشخص‌کردن محدوده یک محاسبه استفاده می شود(برای نمونه، وقتی می‌خواهیم دستور sum را اجرا کنیم با استفاده از ست‌اکسپرژن می‌توانیم محدوده‌ای را که می‌خواهیم عمل جمع انجام شود را مشخص کنیم(چیزی شبیه دستور where در SQL). در این‌جا می‌خواهیم نحوه تعریف و استفاده از عبارات مجموعه‌ای را در کلیک‌ویو بررسی کنیم.

یکی از جلوه‌های زیبای یک سیستم داشبورد استفاده از انواع مختلف چارت‌ها و نمودارها برای بهبود در سیستم‌ تصمیم‌گیری می‌باشد. مدیران تصمیم‌گیرنده! در یک سازمان با استفاده از اطلاعات نمایش‌ داده‌شده در یک سیستم داشبورد می‌توانند برای آینده تصمیم‌گیری کرده و براساس آن اقدامات لازم را انجام‌دهند. نمودارها باید تمام آن چیزی را که یک مدیر نیازدارد در کمترین زمان و با کمترین اطلاعات و نمودار، اما با بیشترین دقت و کارایی ارائه‌دهند. برخی از مدیران(بخصوص مدیران ایران‌زمین) حتی لازم دارند سیستم داشبورد با این داده‌ها تصمیم بگیرد تا زحمت تصمیم‌گیری و تبعات آن دامن‌شان را نگیرد(اینگونه مدیران بسیار شگفت‌انگیز  و فراوان هستند)، کافی است اطلاعات نمایش داده شده کمی(حتی کمتر از کمی) زیاد باشد، آنگاه شما می‌مانید و یک سیستم داشبورد ناکارآمد که باعث شده سازمان به اهدافش نرسد و حتی شکست بخورد(حتی بهترین داشبورد هم از تهمت ناکارآمدی مصون نیست، درصورتی که مدیران بسیار لایق و کاردان هستند). یکی از نمودارهای بسیار کارآمد که می‌تواند جلوی تهمت ناکارآمدی را بگیرد نمودار میله‌ای‌آبشاری می‌باشد. فرض کنید اطلاعات فروش بازاریابان را دارید و می‌خواهید با استفاده از نمودار میله‌ای اطلاعات فروش را نمایش دهید و در ضمن می‌خواهید نمایش به‌گونه‌ای باشد تا با نگاهی سهم هریک از افراد نسبت به فروش کلی مشخص‌گردد. نمودار میله‌ای به تنهایی توانایی آن را ندارد اما نمودار میله‌ای‌آبشاری این امکان را براحتی فراهم می‌کند.

برنامه‌نویسان بخصوص کسانی که برنامه تهیه گزارش‌های قابل چاپ ایجاد می‌کنند حتما نیاز به یک ابزاری برای تعیین محل دقیق قرار‌گیری اطلاعات دارند مثلا فرض‌کنید می‌خواهید درون یک فرم کاغذی چاپ‌شده و آماده که سربرگ شرکت را نیز دارد اطلاعات فاکتور فروش را چاپ‌کرده و تحویل‌دهید. این‌کار درظاهر ساده می‌باشد اما قرار دادن اطلاعات دقیقا در محلی‌خاص بسیار سخت است برای نمونه قراردادن نام مشتری دقیقا در محل مورد نظر(یعنی در جلوی کلمه نام‌مشتری که روی کاغذ چاپ شده‌است) نیاز به چندین بار سعی‌وخطا دارد تا کار بدرستی انجام‌شود، اما با سعی‌وخطا هم دقیقا نمی‌توان اطلاعات را درست ارنج(Arrange) نمود. اما ابزاری مانندخطکش که ابعاد کاغذ درآن مشخص‌باشد کمکی بزرگ در این راه به برنامه‌نویس می‌کند. با این ابزار دقت قراردادن اشیا در محلی خاص افزایش یافته و امکان هم‌تراز نمودن افزایش می‌یابد. البته این ابزار از نظر امکانات بسیار ابتدایی می‌باشد، یک خطکش باید دارای واحداندازه‌گیری، قابلیت زوم(Zoom)شدن و یا اسکیلینگ(Scaling)، قابلیت اسکرول(Scroll)شدن و چندین امکان دیگری باشد تا به توان از آن استفاده نمود. در این مقاله سعی می‌گردد در چند مرحله تک‌تک قابلیت‌های موردنیاز را به آن اضافه‌نمود.

پیش از شروع لازم است تعریفی از ویژگی داشته‌باشیم، یک ویژگی، خاصیت و یا پراپرتی(Property) {در تمامی این مقاله ویژگی به معنی پراپرتی می‌باشد} یک مکانیزم انعطاف‌پذیر برای خواندن، نوشتن و یا محاسبه یک فیلد یا متغیر می‌باشد. ویژگی را به‌گونه‌ای می‌توان استفاده کرد که گویی یک متغیر عمومی است، یعنی مانند تعریف یک متغیرعمومی(Public) در یک کلاس عمل‌می‌کند. اما در متغیرعمومی امکان کنترل داده ورودی وجود ندارد، برای نمونه فرض کنید در کلاس شخص(Person) یک متغیرعمومی از نوع اعداد صحیح برای ورود اطلاعات قد افراد تعریف شده باشد، اما می‌دانیم قد افراد نمی‌تواند بیش از 250سانتیمتر باشد، ولی بدلیل تعریف عمومی آن، امکان کنترل قد برای جلوگیری از ورود اطلاعات نادرست نیست. اما اگر همین متغیر را به‌صورت یک ویژگی تعریف‌کنیم، امکان اعتبارسنجی(Validate) برای آن وجود دارد. در برنامه‌نویسی استاندارد(شاید استاندارد واژه مناسبی برای آن نباشد) وقتی می‌خواهید یک ویژگی تعریف‌کنید نخست یک متغیر خصوصی(Private variable) تعریف‌می‌کنید و با دستورهای Get و Set مقادیر ویژگی را تنظیم(Set) کرده و یا(Get) برمی‌گردانید(به این ویژگی‌ها CLR Property که مخفف Common Language Runtime Property است گفته‌می‌شود).

زیبایی در طراحی ابزار یکی از صفات بارز در WPF می‌باشد، داشتن کنترل‌هایی همانند کنترل‌های موجود در برنامه‌نویسی فرم‌بیس از نظر کارایی مناسب است اما بدلیل استفاده WPF از دایرکت‌ایکس در پس‌زمینه اگر بتوان کنترل‌های گرافیکی زیباتر و جذاب‌تر با همان کارایی ایجاد کرد کاری‌است بسیار دلچسب. برنامه‌نویس‌هایی که با ابزارها و کنترل‌های تلریک آشنایی دارند, حتما RadToggleSwitchButton را دیده‌اند، یک کنترل زیبا بصورت دکمه خاموش و روشن که مانند کلید لامپ می‌باشد اما همانند یک ToggleButton در WPF عمل‌می‌کند، و یا یک RadPathButton که به شما امکان تهیه یک دکمه(Button) با شکل دلخواه(با استفاده از PathGeometry) را می‌دهد و کارایی آن دقیقا معادل Button در WPF است و یا ابزارهای ساخت منوبار و تولزبار و ... که همگی بصورت بسیار زیبا در تلریک یافت می‌شود. این قابلیت‌ها فقط بدلیل محیط گرافیکی در WPF امکان‌پذیر است. اما برای تهیه هرکدام از این کنترل‌ها باید تمپلیت(Template) آن‌ را ساخت، این‌کار چندان ساده نیست و شاید حتی دربرخی موارد غیرممکن به نظربرسد. اما اگر بشود تمپلیت یک کنترل را بدست‌آورد براحتی می‌توان نمونه مشابه(با کمی تفاوت) ایجاد کرد. در ادامه نحوه بدست‌آوردن تمپلیت یک کنترل دلخواه را خواهید دید.

برای یک برنامه‌نویس بخصوص کسی که می‌خواهد برنامه‌ای برای مدیریت ارشد بنویسد، هیچ چیز مهمتراز نمایش داده‌ها با زیبایی هرچه‌بیشتر و قابلیت فهم بالاتر نیست. مدیریت ارشد همیشه انتظار دارد با یک نگاه تمامی اطلاعات مورد نیازش را بدست‌آورد. برای نمونه، اطلاعات فروش در استان‌ها را هم می‌توان با استفاده از یک جدول نمایش‌داد هم با استفاده از نقشه کشور. نمایش گرافیکی برروی نقشه به‌مراتب زیباتر و قابل فهم‌تر از یک جدول می‌باشد. برنامه‌نویسی هنر است اما از آن مهم‌تر نحوه نمایش و طراحی زیبا و کاربرپسند است. زمانی محیط کار در کامپیوتر سیستم عامل تکست‌بیس(TextBase) به‌نام DOS بود اما عدم زیبایی باعث تغییر محیط سیستم‌عامل به محیطی گرافیکی یعنی همین ویندوز شد که هم زیباست و هم کاربرپسند. در محیط برنامه‌نویسی WPF برای نمایش نیاز به اطلاعات موردنیاز برای دستور PATH داریم. اما از کجا چنین نقشه‌ای بیابیم که اطلاعات موردنیاز ما را داشته باشد. با یک جستجوی ساده متوجه‌می‌شوید که نقشه‌ها با فرمت svg همانی است که نیازداریم. اینگونه نقشه‌ها در اینترنت به فراوانی یافت می‌شود. فقط کافی‌است یک جستجوی ساده انجام‌دهید.

خواندن داده برای یک برنامه‌نویس بخصوص اگر بخواهد برنامه‌هایی که برپایه دیتا(دیتابیس) هستند بنویسد بسیار مهم خواهدبود، بخش مهمی از این نوع برنامه‌ها عملیات‌هایی چون جستجو، درج, بروزرسانی‌ و حذف داده‌ها را شامل می‌شوند. این عملیات‌ها اگر با استفاده از اوراکل(Oracle)، اس‌کیوال(SQL) و یا برنامه‌هایی مشابه باشد تا حدود زیادی ساده و راحت است اما اگر داده‌ها در یک فایل متنی یا یک اکسل ذخیره شده‌باشد این‌گونه عملیات‌ها سخت‌تر و مشکل‌تر خواهدبود چرا که ساختار داده خوانده شده، یک ساختار جدولی نیست و امکاناتی چون جستجو، درج، بروزرسانی و حذف را باید توسط برنامه شبیه‌سازی کرد. در اینجا هدف فقط خواندن داده‌ها از یک شیت(Sheet) خاص از یک فایل اکسل است و نمایش آن‌ها درون یک کامبوباکس است، البته می‌خواهیم کامبوباکس‌مان عکس را نیز نشان دهد. در گذشته(منظور برنامه‌های فرم‌بیس) گذاشتن عکس در کامبوباکس مشکلات فراوانی داشت و نیاز به استفاده از APIها بود.

یکی از مشکلات بر سر راه زیباسازی یک گزارش استفاده از تصویر و نمایش آن می‌باشد. البته با وجود تکنولوژی‌های جدید در برنامه‌نویسی دیگر این‌کار مشکلی به‌ حساب نمی‌آید. فرض کنید که شما می‌خواهید یک گزارش کلیک‌ویو برای یک نرم‌افزار پرسنلی طراحی‌ کنید، نخستین قدم در زیباسازی آن، نمایش تصویر چهره پرسنل است چرا که کاربر گزارش شما فقط با دیدن تصویر حتی بدون دانستن نام شخص می‌تواند به خواسته خود برسد(بخصوص اگر این شخص مدیرعامل و یا مدیر بخش نیروی انسانی باشد و حافظه تصویری نیرومندی هم داشته باشد). در بیشتر مواقع تصاویر در یک فولدر و با فرمت تصویری مانند jpg و png و ... ذخیره می‌شوند، کلیک‌ویو قابلیت خواندن فایل را از درون یک فولدر را دارد،‌ کافیست ارتباطی میان نام فایل و اطلاعات آن شخص در فایل دیتابیس‌مان برقرار کنیم. مثلا یک فیلد که نام فایل تصویر درون آن قرار دارد را در جدول اطلاعات افراد نگهداری کنیم. در این‌جا هدف برقراری این ارتباط نیست بلکه خواندن فایل‌های تصاویر و نمایش آن‌ها در کلیک‌ویو می‌باشد.

برنامه‌نویسان بخصوص کسانی که می‌خواهند برنامه‌هایی مشابه طراحی فرم( Form Builder) و یا ریپورت(Report Builder) در ویژوال‌استودیو یا نرم‌افزارهای مشابه بنویسند لازم دارند که وقتی یک شی یا یک کنترل توسط کاربر به برنامه اضافه می‌شود، کاربر بتواند آن را با استفاده از موس حرکت دهد و مکان آن را با موس مشخص کند. این کار در محیط فرم‌بیس(FormBase) با بکارگیری ایونت‌(Event)های MouseDown، MouseUp و MouseMove برای هر کنترل امکان‌پذیر است. اما در حالت فرم‌بیس شی‌ها و کنترل‌ها همگی درون یک فرم یا یک پانل(Panel) قرار دارند و حرکت درون هردو (فرم یا پانل) با استفاده از تنظیم دو خاصیت(Property) لفت(Left) و تاپ(Top) برای آن کنترل یا شی امکان‌پذیر است. اما در WPF ما پانل‌های مختلفی چون Canvas، Grid و ... داریم که تغییر مکان کنترل‌ها در آن‌ها روش‌های متفاوتی دارند. مثلا در پانل Canvas برای تنظیم محل یک شی باید با استفاده از دستورهای SetLeft و SetTop و بکارگیری خاصیت وابسته(Attached Property) Left و Top محل شی را درون Canvas تغییر داد اما برای Grid لازم است خاصیت Margin را برای آن شی یا کنترل تغییردهیم. در اینجا هدف آموزش نحوه تغییرمکان کنترل در Canvas می‌باشد.